काठमाडौँ— विश्वका प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूबीच कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सबैभन्दा उन्नत रूप विकसित गर्ने प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गएको छ।
सिलिकन भ्यालीदेखि युरोप र एसियासम्म फैलिएको यो दौडले एआई विकासको गति अनियन्त्रित रूपमा बढेको भन्दै वैज्ञानिक तथा उद्योगभित्रै चिन्ता व्यक्त गर्न थालेको द गार्जियनले जनाएको छ।
पछिल्ला वर्षमा OpenAI, Google DeepMind, Anthropic, Meta, Nvidia लगायत कम्पनीहरूले मानवस्तर जस्तै निर्णय क्षमता, तर्कशक्ति र स्वतन्त्र रूपमा समस्या समाधान गर्न सक्ने एआई प्रणाली निर्माणलाई आफ्नो मुख्य लक्ष्य बनाएका छन्। यस्तो स्तरको एआईलाई ‘आर्टिफिसियल जेनरल इन्टेलिजेन्स’ (AGI) भनेर चिनिन्छ। उद्योग विश्लेषकहरूका अनुसार यस्तै क्षमताको एआई २०२६–२०२७ भित्रै देखिन सक्ने अनुमानले प्रतिस्पर्धा झनै तीव्र बनेको छ।
कम्पनीहरूले यसका लागि व्यापक लगानी गरिरहेका छन्। नयाँ डेटा सेन्टर, उच्च क्षमताका चिप, सुपरकम्प्युटिङ हार्डवेयर र अनुसन्धानमा हालिइरहेको रकम अभूतपूर्व रहेको बताइन्छ। एआई मोडेलको क्षमता मूल्यांकन गर्नै नपाइएका बेला अर्को संस्करण सार्वजनिक गर्ने क्रम निरन्तर चलिरहेको छ।
प्रविधि विकासको गति अत्यधिक द्रुत भएपछि कम्पनीभित्रका इन्जिनियर र सुरक्षा टोलीले समेत दबाब महसुस गरिरहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ। एआई सुरक्षा, जोखिम मूल्यांकन र नियन्त्रण संरचनाबारे आवश्यक समय नदिई मोडेल छिट्टै प्रक्षेपण गर्न बाध्य पारिएको अनुभव धेरै कर्मचारीले सार्वजनिक गरेका छन्। केही टोलीले त एआई मोडेलको व्यवहार मानव नियन्त्रणविरुद्ध जान सक्ने संकेत देखिएको भन्दै चेतावनीसमेत दिएका छन्।
विशेषज्ञहरूले AGI को विकासले विज्ञान, स्वास्थ्य, ऊर्जा र अनुसन्धान क्षेत्रमा ठूलो फाइदा पुर्याउन सक्ने बताउँछन्। तर समान रूपमा ठूलो जोखिम पनि रहेको उनीहरूको मत छ। रोजगार बजारमा ठूलो उथलपुथल, गलत सूचनाको व्यापकता, साइबर हमलाको उन्नत रूप, सामाजिक अस्थिरता तथा दीर्घकालीन रूपमा मानव सुरक्षासम्बन्धी प्रश्नहरू उठ्न सक्ने आशंका व्यक्त गरिएको छ।
यस्तै जोखिमका कारण अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नियमन, पारदर्शिता र सुरक्षा कानुन आवश्यक पर्ने आवाज बढ्दै गएको छ। तर प्रविधि कम्पनीहरूको तीव्र प्रतिस्पर्धा र बजार लाभको दबाबका कारण एआई विकासमा ‘ब्रेक’ लगाउन कठिन देखिएको द गार्जियनको निष्कर्ष छ।
