काठमाण्डौं — कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) विकासको इतिहासमा नयाँ अध्याय थपिएको छ। पहिलोपटक अन्तरिक्षमै एआई मोडललाई तालिम (training) दिइएको छ, जसले भविष्यमा कम्प्युटिङ कहाँ र कसरी हुनेछ भन्ने धारणा नै बदल्ने संकेत दिएको छ।
यो सफल परीक्षण अमेरिकी स्टार्टअप कम्पनी स्टारक्लाउड ले गरेको हो। कम्पनीले आफ्नो स्टारक्लाउड–१ उपग्रह मा उच्च क्षमताको कम्प्युटिङ उपकरण जडान गरेर अन्तरिक्षमै एआई मोडल चलाएको र तालिम दिएको जनाएको छ। यस क्रममा एआई मोडलले उपग्रहकै अवस्थिति, गति र अन्य प्राविधिक जानकारीबारे प्रश्नको जवाफ दिन सक्ने गरी काम गरेको बताइएको छ।
अन्तरिक्षबाटै कम्प्युटिङ सम्भव भएको प्रमाण
स्टारक्लाउड–१ मा राखिएको कम्प्युटिङ प्रणाली सौर्य ऊर्जाबाट सञ्चालन गरिएको थियो। यसले देखाएको छ कि ठूलो कम्प्युटिङ शक्ति अब पृथ्वीमा रहेका डाटा सेन्टरमै सीमित रहनुपर्ने छैन। कम्पनीका अनुसार यो परीक्षणले अर्बिटमै एआई कम्प्युटिङ सम्भव छ भन्ने प्रमाण दिएको छ।
यस परीक्षणमा खुला स्रोतमा आधारित एआई मोडल प्रयोग गरिएको थियो, जसलाई अन्तरिक्षमै परिमार्जन र तालिम दिइएको हो। यो काम अहिलेसम्म पृथ्वीमा रहेका विशाल डाटा सेन्टरमार्फत मात्रै सम्भव मानिँदै आएको थियो।
डाटा सेन्टरको दबाब घट्ने अपेक्षा
अहिले एआई मोडल तालिम दिन ठूलो मात्रामा विद्युत्, पानी र भौतिक पूर्वाधार आवश्यक पर्दछ। विश्वभर डाटा सेन्टरको ऊर्जा खपत तीव्र रूपमा बढ्दै गएको सन्दर्भमा अन्तरिक्षमा कम्प्युटिङ गर्ने अवधारणालाई वैकल्पिक उपायका रूपमा हेरिन थालेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार अन्तरिक्षमा सौर्य ऊर्जा निरन्तर उपलब्ध हुने भएकाले ऊर्जा आपूर्तिको समस्या कम हुन सक्छ। साथै, पृथ्वीमा जस्तै चिस्यान, ताप र वातावरणीय प्रतिबन्ध पनि कम हुने सम्भावना छ।
अझै प्रारम्भिक चरणमै प्रविधि
यद्यपि यो उपलब्धि महत्वपूर्ण मानिए पनि अन्तरिक्षमा एआई कम्प्युटिङ अझै प्रारम्भिक चरणमै छ। उच्च रेडिएसन, उपकरण बिग्रिए मर्मत गर्न कठिन हुनु, प्रक्षेपण लागत र दीर्घकालीन स्थायित्वजस्ता चुनौतीहरू समाधान गर्न बाँकी छन्।
तर विज्ञहरूका अनुसार यो परीक्षणले भविष्यमा अर्बिटल डाटा सेन्टर को अवधारणा सम्भव देखाएको छ। आगामी वर्षहरूमा यस क्षेत्रमा थप अनुसन्धान र लगानी बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भविष्यतर्फ संकेत
यो सफल परीक्षणले एआई र कम्प्युटिङको दायरा पृथ्वीभन्दा बाहिरसम्म विस्तार हुन सक्ने सम्भावना देखाएको छ। यदि प्रविधि परिपक्व हुँदै गयो भने भविष्यमा एआई मोडल तालिम, डाटा प्रशोधन र अन्य कम्प्युटिङ काम अन्तरिक्षमै हुने अवस्था पनि आउन सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन्।
समग्रमा, अन्तरिक्षमै एआई मोडल तालिम दिन सफल हुनु केवल प्रविधिगत उपलब्धि मात्र होइन, कम्प्युटिङको भविष्य कतातर्फ जाँदैछ भन्ने स्पष्ट संकेत का रूपमा हेरिएको छ।
