Blog

काठमाडौँ — चर्चित अनलाइन प्लेटफर्म रेडिट ले १६ वर्षमुनिका बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्न नदिने अस्ट्रेलियाली सरकारी निर्णयविरुद्ध अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ। रेडिट को दाबी छ कि यो प्रतिबन्धले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक संवादमा गम्भीर असर पार्नेछ। अस्ट्रेलियाली सरकारले हालै १६ वर्षभन्दा कम उमेरका व्यक्तिलाई सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्न रोक लगाउने कानुन पारित गरेको थियो। यस कानुनअनुसार फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक, युट्युब, एक्स (X) र रेडिट जस्ता प्लेटफर्मले उमेर प्रतिबन्ध कडाइका साथ लागू गर्नुपर्नेछ। नियम उल्लङ्घन गरेमा ती कम्पनीलाई ठूलो जरिवाना तिर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। रेडिट ले भने यो कानुन अत्यन्त व्यापक र अस्पष्ट रहेको दाबी गरेको छ। कम्पनीका अनुसार…

काठमाण्डौं — कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिमा अग्रणी कम्पनी OpenAI ले आफ्नो नयाँ एआई मोडल GPT-5.2 सार्वजनिक गरेको छ। कम्पनीका अनुसार यो मोडल विशेषगरी कार्यालयस्तरीय काम, व्यावसायिक लेखन, डाटा विश्लेषण र कोडिङ जस्ता कार्यमा अघिल्ला संस्करणभन्दा धेरै प्रभावकारी छ। OpenAI ले GPT-5.2 लाई कार्यस्थलमा प्रयोग हुने एआईलाई केन्द्रमा राखेर विकास गरेको जनाएको छ। लामो कागजात बुझ्ने, विस्तृत रिपोर्ट तयार पार्ने, डाटा तालिका तयार गर्ने, मिलाउने र विश्लेषण गर्ने, कोड लेख्ने र जटिल कामलाई चरणबद्ध रूपमा पूरा गर्ने क्षमतामा यसले ठूलो सुधार देखाएको कम्पनीको दाबी छ। नयाँ मोडलले लामो पाठ र धेरै जानकारी भएको काममा पनि सन्दर्भ नबिर्सने क्षमता बढाएको बताइएको छ।…

काठमाण्डौं — कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) विकासको इतिहासमा नयाँ अध्याय थपिएको छ। पहिलोपटक अन्तरिक्षमै एआई मोडललाई तालिम (training) दिइएको छ, जसले भविष्यमा कम्प्युटिङ कहाँ र कसरी हुनेछ भन्ने धारणा नै बदल्ने संकेत दिएको छ। यो सफल परीक्षण अमेरिकी स्टार्टअप कम्पनी स्टारक्लाउड ले गरेको हो। कम्पनीले आफ्नो स्टारक्लाउड–१ उपग्रह मा उच्च क्षमताको कम्प्युटिङ उपकरण जडान गरेर अन्तरिक्षमै एआई मोडल चलाएको र तालिम दिएको जनाएको छ। यस क्रममा एआई मोडलले उपग्रहकै अवस्थिति, गति र अन्य प्राविधिक जानकारीबारे प्रश्नको जवाफ दिन सक्ने गरी काम गरेको बताइएको छ। अन्तरिक्षबाटै कम्प्युटिङ सम्भव भएको प्रमाण स्टारक्लाउड–१ मा राखिएको कम्प्युटिङ प्रणाली सौर्य ऊर्जाबाट सञ्चालन गरिएको थियो। यसले देखाएको…

काठमाण्डौं— मानवले कहिले आगो बनाउने सीप सिके भन्ने विषयमा लामो समयदेखि मानिँदै आएको धारणा नयाँ वैज्ञानिक खोजले उल्ट्याइदिएको छ। हालै गरिएको पुरातात्त्विक अध्ययनले मानिसले करिब ४ लाख वर्षअघि नै आगो बनाउने र नियन्त्रणमा प्रयोग गर्ने क्षमता विकास गरिसकेको ठोस प्रमाण फेला पारेको छ। यो खोज बेलायतको पूर्वी क्षेत्रमा गरिएको उत्खननका आधारमा सार्वजनिक गरिएको हो। अनुसन्धानकर्ताहरूले आगोले जलेको माटो, तापका कारण फुटेका ढुंगाका औजार र आगो बाल्न प्रयोग गरिने खनिजका अंश फेला पारेका छन्। यी प्रमाणहरूले प्राकृतिक रूपमा फैलिएको आगो होइन, मानिसले आफैं बनाएको र नियमित रूपमा प्रयोग गरिएको आगो भएको संकेत गरेको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ। यसअघि मानवले आगो बनाउने सीप…

काठमाण्डौं — सन् २०२५ लाई संयुक्त राष्ट्रसंघले क्वान्टम विज्ञान तथा प्रविधिको अन्तर्राष्ट्रिय वर्ष घोषणा गरेको सन्दर्भमा टेलिकम उद्योगमा पनि यसको प्रभाव स्पष्ट देखिएको छ। यद्यपि व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गर्न मिल्ने क्वान्टम कम्प्युटर आउन अझै केही वर्ष लाग्ने अनुमान छ, टेलिकम क्षेत्र भने त्यसको सम्भावित असरका लागि अहिले नै तयारीमा जुटेको देखिन्छ। सबैभन्दा ठूलो चिन्ता साइबर सुरक्षासँग जोडिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार भविष्यमा शक्तिशाली क्वान्टम कम्प्युटरले हाल प्रयोग भइरहेका धेरैजसो एन्क्रिप्सन प्रविधि तोड्न सक्ने सम्भावना छ। अहिले इन्टरनेट र डिजिटल प्रणालीमा प्रयोग भइरहेका सुरक्षा कोडहरू सामान्य कम्प्युटरले सजिलै तोड्न सक्दैनन्। तर भविष्यमा विकसित हुने शक्तिशाली क्वान्टम कम्प्युटरले यस्ता सुरक्षा प्रणाली भङ्ग गर्न…

काठमाण्डौं — सन् २०२५ सम्म आइपुग्दा इन्टरनेट पहुँच विश्वव्यापी रूपमा उल्लेखनीय रूपमा फैलिएको छ। फाइबर, मोबाइल ब्रडब्यान्ड र वायरलेस प्रविधिले करोडौँ मानिसलाई डिजिटल संसारसँग जोडेको छ। नेपाल पनि यस प्रवृत्तिबाट अलग छैन। मोबाइल इन्टरनेट देशका अधिकांश भू–भागमा पुगेको छ र सहरी क्षेत्रमा फाइबर इन्टरनेट सामान्य सेवाजस्तै बन्दै गएको छ। तर यति प्रगतिको बीचमा पनि एउटा यथार्थ उस्तै छ: डिजिटल विभाजन अझै घट्न सकेको छैन। डिजिटल विभाजनको कुरा गर्दा धेरैले इन्टरनेट छ कि छैन भन्ने प्रश्नमै बहस सीमित गर्दछन्। तर वास्तविकता त्यसभन्दा धेरै गहिरो छ। डिजिटल विभाजनका तीन तह छन्- पहिलो: इन्टरनेटको पहुँच, दोस्रो: त्यसको लागत किफायती छ कि छैन र…

काठमाण्डौं — आगामी पुस्ताको मोबाइल प्रविधि 6G र तीव्र गतिमा विकास भइरहेको कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) लाई कसरी एउटै मापदण्डभित्र समेट्ने भन्ने विषय अहिले विश्व टेलिकम उद्योगको प्रमुख बहस बनेको छ। टेलिकम प्रविधि विकासको चक्र करिब १० वर्ष लामो हुने गरेको अवस्थामा, एआई भने केही महिनामै नयाँ स्तरमा पुगिरहेको छ। यही असन्तुलनले 6G विकासलाई थप जटिल बनाएको देखिन्छ। हाल 6G औपचारिक रूपमा अध्ययन चरण (study phase) मा प्रवेश गरिसकेको छ। मोबाइल प्रविधिको अन्तर्राष्ट्रिय मानक तय गर्ने संस्था 3GPP ले सन् २०२५ बाट 6G माथि अध्ययन सुरु गरेको हो। यो चरण आगामी १२ देखि १८ महिनासम्म चल्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस अवधिमा…

काठमाडौँ — विश्व डिजिटल अर्थतन्त्रमा प्रतिस्पर्धा गर्ने लक्ष्य लिएको युरोपेली संघ पछिल्ला वर्षहरूमा कडा प्रविधि नियमनको बाटोमा गएको देखिन्छ । डिजिटल प्लेटफर्ममाथि नियन्त्रणदेखि प्रतिस्पर्धा नीतिसम्मका निर्णयले प्रविधि क्षेत्रमा लगानी घट्दै गएको र नवप्रवर्तन अन्य क्षेत्रतर्फ सर्दै गएको तथ्यांकहरूले देखाउँछन् । यही क्रममा युरोपेली आयोगले अघि सारेको ६ GHz स्पेक्ट्रम सम्बन्धी प्रस्तावले नयाँ बहस जन्माएको छ । आयोगले ६ GHz को माथिल्लो ब्यान्ड मोबाइल अपरेटरलाई मात्र लाइसेन्स दिने तयारी गरेपछि त्यसको असर वाइ फाइ प्रविधि, उपभोक्ता र डिजिटल उद्योगमा पर्न सक्ने आँकलन गरिएको छ । विश्व इन्टरनेट पूर्वाधारमा वाइ–फाइको भूमिका महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ । घरबाट काम, टेलिहेल्थ, शिक्षा र उद्योग…

काठमाडौँ — हालै दुबईमा सम्पन्न क्वान्टेल डिजिटल लिडर्स समिट सम्बन्धी सार्वजनिक अभिव्यक्ति र विश्लेषणहरू हेर्दा टेलिकम उद्योग गहिरो रूपान्तरणको चरणमा प्रवेश गरिसकेको देखिन्छ। सम्मेलनमा उठाइएका विषय र उद्योग नेतृत्वका भनाइले टेलिकम अब केवल कनेक्टिभिटीमा सीमित व्यवसाय नरहेको सन्देश स्पष्ट रूपमा दिएका छन्। समिटमा भिओएन ग्रुप का प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले दिएको भनाइ विशेष रूपमा चर्चामा आयो। उनले भिओएनलाई “टेलिकम लाइसेन्स मात्र भएको डिजिटल सेवा कम्पनी” भनेर परिभाषित गरे। यो भनाइलाई उद्योग विश्लेषकहरूले हाल टेलिकम क्षेत्रमा भइरहेको संरचनात्मक परिवर्तनको स्पष्ट संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उद्योगका पछिल्ला तथ्यांकहरूले पनि यही यथार्थ देखाउँछन्। परम्परागत कल र डेटा सेवाबाट हुने आम्दानी धेरैजसो बजारमा स्थिर…

काठमाडौँ — सूर्यबाट निस्किने कणको प्रवाहले बनाएको विशाल सुरक्षा कवच ‘हेलियोस्फियर’ को रहस्य बुझ्न नासाले नयाँ अन्तरिक्ष यान प्रक्षेपण गरेको छ। मिल्की–वेमा फैलिएको उच्च ऊर्जा बोकेका कॉस्मिक रेबाट सौर्य प्रणालीलाई जोगाउने यो प्राकृतिक तह कति विशाल छ र यसको सीमा कस्तो छ भन्ने विषय अझै अस्पष्ट छ। IMAP (Interstellar Mapping and Acceleration Probe) नामको नयाँ मिसनले यिनै जटिल प्रश्नका उत्तर खोज्नेछ। सूर्यबाट निस्कने सोलार विन्डले बनाएको बबलजस्तो संरचना नै हेलियोस्फियर हो। पृथ्वीको चुम्बकीय क्षेत्रसँगै यो तहले ग्रहहरूलाई हानिकारक विकिरणबाट जोगाइरहेको वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ। जीवन टिक्न सहयोग गर्ने यस्तो सुरक्षा व्यवस्था पृथ्वीमात्र होइन, मङ्गलजस्ता ग्रहको विगत बुझ्न पनि महत्त्वपूर्ण रहने बताइएको…